⚖️ PHẦN 1: BÁO CÁO BỀN VỮNG LÀ GÌ? KHUNG PHÁP LÝ & LỢI ÍCH KINH TẾ

• Thông tư 96/2020/TT-BTC: Quy định chế độ công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, bao gồm nội dung báo cáo thường niên về các chỉ tiêu liên quan đến môi trường và xã hội theo mẫu, đối tượng và yêu cầu tương ứng. Khi sử dụng cho mục đích tuân thủ, cần kiểm tra văn bản gốc, các sửa đổi/bổ sung và quy định hiện hành áp dụng cho chính tổ chức; không nên coi danh sách minh họa trong bài này là tư vấn pháp lý đầy đủ.

• Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU (CBAM): CBAM áp dụng với các nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quy định và đặt nghĩa vụ pháp lý chủ yếu lên nhà nhập khẩu/đơn vị khai báo tại EU theo các giai đoạn và điều kiện cụ thể. Nhà sản xuất, nhà xuất khẩu ngoài EU có thể cần cung cấp dữ liệu phát thải gắn với hàng hóa để đối tác đáp ứng nghĩa vụ. Không nên diễn đạt rằng mọi doanh nghiệp xuất khẩu sang EU đều trực tiếp bị đánh thuế carbon; cần kiểm tra mã hàng, phạm vi pháp luật và quy định đang có hiệu lực.
• Chỉ thị thẩm định bền vững doanh nghiệp của EU (CSDDD): Thiết lập nghĩa vụ thẩm định tác động bất lợi về quyền con người và môi trường đối với các công ty thuộc phạm vi điều chỉnh, theo nội dung và lịch áp dụng đã được sửa đổi. Không đồng nghĩa mọi nhà cung ứng Việt Nam đều trực tiếp thuộc phạm vi luật hoặc phải lập báo cáo GRI. Tuy vậy, một số nhà cung ứng có thể nhận yêu cầu dữ liệu hoặc điều khoản hợp đồng từ khách hàng thuộc phạm vi quy định; mức độ yêu cầu cần xác minh theo quan hệ thương mại và luật hiện hành.

• Hỗ trợ tiếp cận vốn và đối tác: Thông tin ESG đáng tin cậy có thể giúp tổ chức trao đổi với ngân hàng, nhà đầu tư và khách hàng về rủi ro, mục tiêu và hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, báo cáo ESG/GRI không tự động bảo đảm được vay vốn, lãi suất ưu đãi hay được xếp vào danh mục xanh; các quyết định đó còn phụ thuộc tiêu chí tài chính, điều kiện tín dụng, phân loại xanh và thẩm định của từng bên.
• Tối ưu hóa chi phí vận hành (Eco-efficiency): Quá trình thu thập số liệu báo cáo giúp doanh nghiệp phát hiện các điểm rò rỉ lãng phí điện năng, thất thoát nước và phế liệu, từ đó giảm chi phí sản xuất trực tiếp.
• Hỗ trợ quản trị nhân lực: Công bố thông tin có căn cứ về an toàn lao động, điều kiện làm việc, bình đẳng và phát triển năng lực có thể hỗ trợ đối thoại với người lao động. Mức độ ảnh hưởng đến tuyển dụng và giữ chân nhân sự cần được đánh giá bằng dữ liệu của từng tổ chức, không nên mặc định cho toàn bộ các thế hệ lao động.
• Phòng ngừa rủi ro pháp lý & Khủng hoảng truyền thông: Nắm bắt trước các yêu cầu quy chuẩn khắt khe, tránh các khoản tiền phạt nặng do vi phạm xả thải hoặc vi phạm luật lao động.

🎯 PHẦN 2: NGUYÊN TẮC TÍNH TRỌNG YẾU KÉP & HỆ SINH THÁI CÁC KHUNG BÁO CÁO

Cần phân biệt trọng yếu tác động theo GRI với trọng yếu tài chính theo ISSB. “Trọng yếu kép” thường dùng để chỉ việc xem xét cả hai chiều này trong một quy trình tổng hợp; không nên coi đây là yêu cầu mặc định giống nhau của mọi khuôn khổ hoặc nói rằng GRI và ISSB sử dụng cùng một định nghĩa trọng yếu.

GRI và ISSB có trọng tâm khác nhau nhưng có thể được sử dụng bổ trợ khi doanh nghiệp cần đáp ứng các nhu cầu thông tin khác nhau. Tính tương thích hoặc khả năng tái sử dụng dữ liệu không có nghĩa hai bộ chuẩn tương đương hay một báo cáo tự động đáp ứng cả hai. Doanh nghiệp cần lập bảng đối chiếu yêu cầu, phạm vi dữ liệu, định nghĩa chỉ tiêu và bằng chứng.

• GRI tập trung báo cáo các tác động đáng kể của tổ chức đối với kinh tế, môi trường và con người; thông tin hướng tới nhiều nhóm sử dụng, trong đó có người lao động, cộng đồng, khách hàng, nhà đầu tư và các bên liên quan khác.
• ISSB (IFRS S1 và IFRS S2) tập trung vào thông tin về rủi ro và cơ hội liên quan đến bền vững có thể ảnh hưởng đến triển vọng của doanh nghiệp, phục vụ nhu cầu của nhà đầu tư và các bên cung cấp nguồn lực. TCFD là khuyến nghị/khung công bố khí hậu có ảnh hưởng đến quá trình phát triển chuẩn mực; không nên trình bày TCFD như một tiêu chuẩn đồng nhất với IFRS S2.
• Dữ liệu khí hậu thu thập cho GRI có thể là đầu vào cho báo cáo theo IFRS S2/khuyến nghị TCFD nếu đáp ứng đúng định nghĩa, phạm vi tổ chức, kỳ báo cáo, phương pháp đo lường, phân tích rủi ro và các công bố riêng mà khuôn khổ đó yêu cầu.

📚 PHẦN 3: CẤU TRÚC GRI STANDARDS VÀ CÁC CẬP NHẬT CẦN LƯU Ý

GRI Standards được tổ chức thành ba nhóm liên kết: Tiêu chuẩn Phổ quát (Universal), Tiêu chuẩn Ngành (Sector) và Tiêu chuẩn Chuyên đề (Topic). Phiên bản áp dụng cần được xác định theo ngày công bố, chủ đề và tiêu chuẩn có hiệu lực tại thời điểm lập báo cáo; không nên chỉ dựa vào danh sách mã quen thuộc của các phiên bản trước.

⚠️ PHẦN 4: NHẬN DIỆN 3 HÌNH THỨC SAI LỆCH TRONG THỰC HÀNH BỀN VỮNG

Khi đánh giá báo cáo và truyền thông bền vững, cần phân biệt tuyên bố sai lệch, việc chọn lọc thông tin và sự hạn chế trong công bố. Các nhãn dưới đây là thuật ngữ phân tích thường gặp trong thảo luận về truyền thông bền vững; chúng không phải một bộ phân loại chính thức do GRI 1 ban hành. Mọi kết luận về một doanh nghiệp cụ thể cần dựa trên bằng chứng, không chỉ dựa vào cách trình bày hoặc việc thiếu thông tin.

Thực hành tốt: Áp dụng nguyên tắc cân bằng của GRI 1; mô tả cả tác động tích cực và tiêu cực có liên quan, phương pháp tính, phạm vi, giả định, giới hạn dữ liệu, mục tiêu chưa đạt và biện pháp khắc phục khi thích hợp. Báo cáo phải tránh tuyên bố rộng hơn bằng chứng và không được che khuất thông tin trọng yếu.

🚀 PHẦN 5: LỘ TRÌNH 5 BƯỚC LẬP BÁO CÁO GRI & TÍCH HỢP SDGS CHO DOANH NGHIỆP

Quy trình dưới đây là lộ trình thực hành tham khảo, không phải quy trình năm bước bắt buộc nguyên văn của GRI. Doanh nghiệp cần điều chỉnh theo quy mô, ngành, dữ liệu, yêu cầu pháp lý và mục đích báo cáo; có thể tham khảo thêm SDG Compass khi xác định cách đóng góp vào SDGs.

• Bước 1 — Xác định mục đích, trách nhiệm và ranh giới báo cáo: Phân công người chịu trách nhiệm dữ liệu và phê duyệt; xác định tổ chức, đơn vị, kỳ báo cáo và phạm vi hoạt động/quan hệ kinh doanh được xem xét. Phạm vi báo cáo GRI cần tuân thủ yêu cầu của chuẩn áp dụng; không mặc định rằng mọi nhà cung ứng cấp 1 đều phải được hợp nhất vào cùng một ranh giới báo cáo.
• Bước 2 — Lập bản đồ tác động và tham vấn phù hợp: Xem xét hoạt động, sản phẩm, dịch vụ và quan hệ kinh doanh trong chuỗi giá trị; xác định nhóm người và môi trường có thể chịu tác động. Tham vấn các bên liên quan và chuyên gia khi phù hợp, bảo đảm phương pháp không loại trừ nhóm dễ bị tổn thương. Tham vấn là một nguồn bằng chứng, không phải phép thay thế cho đánh giá tác động.
• Bước 3 — Xác định chủ đề trọng yếu theo khuôn khổ đã chọn: Nếu báo cáo theo GRI, xác định các tác động đáng kể thực tế và tiềm tàng của tổ chức đối với kinh tế, môi trường và con người; đánh giá mức độ nghiêm trọng và, với tác động tiềm tàng, khả năng xảy ra. Đối với tác động tiêu cực, xem xét quy mô, phạm vi và tính không thể khắc phục; đối với tác động tiêu cực tiềm tàng về quyền con người, mức độ nghiêm trọng được ưu tiên. Không nên chỉ dùng một ma trận “quan tâm của bên liên quan × ảnh hưởng tài chính” hoặc áp đặt con số cố định như 8–12 chủ đề. Nếu cần đánh giá trọng yếu tài chính theo ISSB/ESRS, thực hiện và ghi nhận chiều đánh giá riêng, rồi giải thích cách tích hợp kết quả.
• Bước 4 — Thu thập dữ liệu & Gắn kết Mục tiêu SDGs:
  • Thu thập dữ liệu năng lượng theo tiêu chuẩn áp dụng (ví dụ GRI 302 trong phiên bản còn phù hợp, hoặc GRI 103: Energy 2025 theo ngày hiệu lực) ➔ có thể liên hệ SDG 7.
  • Kiểm kê phát thải khí nhà kính theo phạm vi, phương pháp và tiêu chuẩn áp dụng (ví dụ GRI 305 hoặc GRI 102: Climate Change 2025 theo ngày hiệu lực) ➔ có thể liên hệ SDG 13.
  • Đo lường an toàn và sức khỏe nghề nghiệp theo GRI 403 ➔ có thể liên hệ SDG 8.
  • Đo lường chất thải và thực hành tuần hoàn theo GRI 306 ➔ có thể liên hệ SDG 12.
  • Việc gắn mã SDG chỉ là đối chiếu đóng góp tiềm năng; cần nêu rõ mục tiêu/chỉ tiêu SDG liên quan và bằng chứng tác động, không suy ra đóng góp chỉ từ việc có một chỉ số GRI.
• Bước 5 — Biên tập, lập GRI Content Index và xem xét đảm bảo: Nếu tuyên bố báo cáo “in accordance with the GRI Standards”, phải đáp ứng các yêu cầu liên quan của GRI 1, trong đó có GRI Content Index và các yêu cầu công bố/giải thích tương ứng. Với cách báo cáo “with reference to”, phải tuân thủ các yêu cầu riêng dành cho cách tiếp cận này và mô tả chính xác phạm vi sử dụng GRI. Dịch vụ đảm bảo độc lập có thể tăng độ tin cậy nhưng không được mặc định là bắt buộc đối với mọi báo cáo GRI; nếu thực hiện, cần công bố phạm vi, tiêu chí, mức độ đảm bảo và đơn vị cung cấp dịch vụ. Đảm bảo báo cáo bền vững không đồng nghĩa với kiểm toán báo cáo tài chính.

🏢 PHẦN 6: BÀI HỌC THỰC TIỄN TẠI VIỆT NAM & LỘ TRÌNH KHẢ THI CHO SMES

Một số doanh nghiệp lớn tại Việt Nam công bố báo cáo bền vững hoặc thông tin ESG. Khi sử dụng một doanh nghiệp làm ví dụ về việc áp dụng GRI, cần kiểm tra báo cáo cụ thể theo từng năm, tuyên bố tuân thủ, GRI Content Index và phạm vi công bố; không nên chỉ dựa vào việc báo cáo có nhắc đến GRI. Cũng không nên kết luận rằng việc công bố báo cáo đã làm tăng giá cổ phiếu hoặc trực tiếp giúp tiếp cận vốn xanh nếu không có nghiên cứu hay dữ liệu chứng minh quan hệ nhân quả.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), nguồn lực, dữ liệu và yêu cầu từ khách hàng có thể khác nhau đáng kể. Lộ trình dưới đây là gợi ý triển khai theo giai đoạn, không phải thời hạn hay nghĩa vụ do GRI quy định. Không phải mọi SMEs đều bắt buộc lập báo cáo bền vững hoặc thuê đơn vị đảm bảo; trước tiên cần xác định nghĩa vụ pháp lý, yêu cầu hợp đồng và mục tiêu quản trị thực tế.

• Giai đoạn 1 — Thiết lập nền tảng dữ liệu: Xác định các tác động chính, nghĩa vụ công bố và yêu cầu của khách hàng; ưu tiên dữ liệu có thể kiểm chứng như năng lượng, nước, chất thải, an toàn lao động và thực hành lao động. Nếu dùng GRI làm tham chiếu, phải mô tả rõ phạm vi và đáp ứng yêu cầu tương ứng; không gọi báo cáo là “tuân thủ GRI” khi chưa đáp ứng các điều kiện của cách tiếp cận đó.
• Giai đoạn 2 — Chuẩn hóa quy trình: Phân công người nhập/kiểm tra dữ liệu, lưu hóa đơn và hồ sơ đo đạc, thống nhất đơn vị tính, kỳ báo cáo, phương pháp ước tính và năm cơ sở; ghi lại các thay đổi phương pháp để tránh so sánh sai lệch.
• Giai đoạn 3 — Mở rộng và cải thiện: Khi dữ liệu và quản trị đã đủ trưởng thành, cân nhắc báo cáo độc lập, công bố thêm chỉ tiêu phù hợp và/hoặc thuê đảm bảo độc lập. Báo cáo tốt có thể hỗ trợ trao đổi với đối tác, nhưng không tự động bảo đảm được tham gia chuỗi cung ứng, nhận vốn hay đạt chứng nhận.

🗺️ HỆ SINH THÁI CÁC BÀI VIẾT CHUYÊN ĐỀ VỆ TINH (TOPIC CLUSTERS)

Chuyên đề về Báo cáo Bền vững chuẩn GRI là bài viết thành viên thuộc Nhóm 2: Doanh Nghiệp, ESG & Quản Trị. Mời bạn đọc khám phá toàn bộ hệ sinh thái chuyên đề thông qua các bộ lọc nhãn tự động trên blog: